Wat heeft je kind nodig na school en de naschoolse opvang?

Bij thuiskomst na een lange, drukke dag heeft elk gezin zo zijn eigen manier om tot rust te komen. Misschien komen jij en je gezin om 17.00 uur of iets eerder of later thuis. 
Je hebt elkaar urenlang niet gezien en je kind heeft behoefte aan contact. 

Maar de lange school- of werkdag heeft aardig wat energie gekost. 
Vooral als je zoon of dochter net is begonnen op school of van school is veranderd, kan hij/zij erg moe en overprikkeld zijn. Je doet er goed aan om deze beginnende scholier extra aandacht te geven!  

Maar wat is hiervoor de juiste aanpak? 
Wat is wijsheid als je kind thuiskomt uit school of uit de naschoolse opvang? 
Waar heeft je kind behoefte aan? Zou je iets anders kunnen doen om de uurtjes tussen thuiskomst en avondeten soepeler te laten verlopen?  

Wij hebben het Anne Helene Kristensen voorgelegd, onze deskundige ergotherapeut en eigenaresse van www.baby-steps.dk. Haar advies over de 5 standaardmanieren waarmee ouders invulling geven aan de middag van hun kinderen is als volgt: 

NB: Wij weten dat elk kind en elk gezin anders is. Dus neem het advies waar je iets aan hebt en leg de rest gerust terzijde. 

Ouders doen er alles aan om hun kind de ruimte te geven. Vooral in augustus, wanneer je kleintje net (weer) is begonnen op school en erg moet wennen. Het is ideaal als je kleine scholier na thuiskomst op een rustige manier vertelt over zijn/haar schooldag en vriendjes met wie het heeft gespeeld, maar helaas gebeurt dat niet altijd. Misschien heb je de lat te hoog gelegd? Heb je te rooskleurige verwachtingen gehad over hoe jullie middag zal verlopen?  

Wellicht kun je iets anders aanpakken, waardoor het zenuwstelsel van je kind niet overprikkeld raakt na zijn/haar dag op school of in de naschoolse opvang. Het advies van Ann Helene Kristensen is afgestemd op het brein van je kleintje en diens sensomotorische ontwikkeling. 

Advies van Ann Helene: 

Wanneer je voor de tv of computer zit of speelt met een iPad gebruik je je sensomotorische systeem niet of nauwelijks. Dit zijn de zintuigen die je hersenen vertellen hoe het gaat met je lichaam en waar het zich bevindt. Het betreft hier het vestibulair systeem, de proprioceptie en de tastzin. Lees er hier meer over. 

Wat je wél doet is je hersenen volstoppen met snelle en ”licht verteerbare” indrukken, dat wil zeggen indrukken die binnenkomen via zicht en gehoor. Deze zintuigen vormen (samen met  reuk) de externe zintuigen.

Een scherm zorgt voor fastfood-"calorieën" voor je hersenen. Sensorische indrukken zijn als voedsel voor je hersenen. Telkens als je een indruk binnenkrijgt wordt je brein gestimuleerd. Er worden miljoenen indrukken per seconde verstuurd: je hersenen raken hierdoor verzadigd. Dat gebeurt snel en zorgt onmiddellijk voor rust, zodat je zoon of dochter kalm overkomt. Je stilzittende kind maakt een rustige, harmonische indruk. Maar in feite worden de hersenen van je kleintje gebombardeerd met indrukken vanuit de externe zintuigen en komen de motorische zintuigen tekort. Je kind is niet in evenwicht, al lijkt dat zo.  

Daarom kan hij of zij ook overprikkeld en humeurig zijn zodra het scherm uitgaat. 

• Sensorische indrukken uit de externe zintuigen – zicht, gehoor en reuk – zijn als fastfood voor de hersenen. Je hersenen zijn er dol op. Het is snoep en chips voor je brein en je zit binnen de kortste keren vol. Maar je krijgt er ook een beetje een misselijk gevoel van en raakt overprikkeld Het geeft niet de stabiele rust die motorische indrukken creëren.
• De indrukken die de sensorische motoriek verstuurt zijn als gezonde rauwkost en volkorenbrood voor je hersenen. Ze zijn voedzaam en je hebt er lang een verzadigd gevoel van! Deze zintuigen leiden tot rust en bieden ruimte voor reflectie. 
• Na een lange dag met veel nieuwe indrukken uit zowel de externe als interne zintuigen heeft je kind behoefte aan rust door externe en interne indrukken met elkaar in balans te brengen.  

Probeer eens samen 10 minuten lang langzaam te bewegen 

• Maak samen een wandelingetje
• Doe een paar spelletjes die het spier-gewrichtsgevoel (ook wel de proprioceptie genaamd) stimuleren. Je vindt suggesties in ons artikel over hulp bij motorische onrust bij het slapengaan of in ons artikel over de proprioceptie
• Of doe op yoga geïnspireerde oefeningen waar je hier materiaal voor vindt.

10 minuten bewegen kan net volstaan voor het juiste motorische tegenwicht dat je kind helpt om thuis tot rust te komen en zijn/haar evenwicht te hervinden. Het is ook gezond voor jou, dus geniet ervan om samen actief te zijn. Laat de boel maar even de boel: je wasgoed en social media kunnen best wachten. 

Maak er een gewoonte van om je schoenen uit te trekken, een zachte joggingbroek aan te doen en na een lange dag samen te bewegen. 10 minuten is al genoeg als je ’s middags nog andere dingen te doen hebt. 

Het advies van Ann Helene: 

Het is fijn om deel uit te maken van een groep en te kunnen basketballen, een muziekinstrument te bespelen of padvinder te zijn. Vaak gaan andere klasgenootjes naar buitenschoolse activiteiten; je kind wordt misschien buitengesloten als het nergens aan meedoet.

Het kan moeilijk zijn om je kind niet aan te melden voor een buitenschoolse activiteit. Het gaat hier om beweging en, zoals al aangegeven, is dat altijd nuttig, zelfs als je kind moe is na een lange schooldag en verblijf in de naschoolse opvang.

Het is belangrijk dat je je ervan bewust bent dat je zoon of dochter die net (weer) op school is gestart moeite kan hebben om nog meer indrukken te verwerken en zich sociaal te gedragen tijdens de training. Een vrijetijdsactiviteit is vaak meer dan alleen sporten: je maakt deel uit van een groep en er zijn een aantal regels en verwachtingen waaraan je moet voldoen.

Ik raad je aan een maand of twee te wachten voordat je een vrijetijdsbesteding kiest.  

Dat kan best moeilijk zijn omdat veel activiteiten meteen na de zomervakantie opstarten, ook al zou het beter zijn voor de meeste kinderen en volwassenen om te wachten tot de herfstvakantie voordat je de middagen van je kind vult met nog meer eisen, regels en activiteiten.  

Als een vrijetijdsactiviteit een must is kies dan voor een klein team en bekende gezichten, bij voorkeur met klasgenootjes. Ga eventueel naar een gezinsactiviteit of kies een sport die je buitenshuis beoefent, waar minder herrie heerst en er meer ruimte is. Het hangt er dus vanaf wat het is en of je kind zich er op zijn/haar gemak voelt. 

Balspelletjes of andere activiteiten buitenshuis met het gezin zijn iets anders dan dat je kind naar een vrijetijdsbesteding gaat. Vooral als er niet dezelfde verwachtingen en regels gelden.  
Het is goed om samen te zijn met een volwassene, bij wie je zoon of dochter al zijn/haar gevoelens kan uiten. Hiermee kun je alle voordelen benutten van het gebruik van sensorische motoriek, zonder de eisen die een groepssport aan je kleintje stelt. Daarnaast ben je zelf aanwezig en kun je met je kind bepalen wanneer het genoeg is geweest.  

Als je iets gevonden hebt dat goed werkt, blijf dat dan vooral doen! Maar sta open voor signalen dat je kind toe is aan iets anders. Misschien is het wel het leukst om even flink gekieteld te worden!  

Het is ideaal als je een activiteit beoefent waarbij je wisselt tussen snelle richtingsveranderingen en langzame, malle kruipspelletjes, bijvoorbeeld wanneer je met je neus een bal vooruit duwt of, al zijdelings lopend, brandhout verplaatst. Ook een hindernisbaan kan een geweldig idee zijn. Deze combinaties verbeteren het vermogen van je kleintje om te wisselen tussen wat men ‘high arousal’ en ‘low arousal’ noemt.  

• High arousal is gekoppeld aan het sympathische zenuwstelsel, dat ervoor zorgt dat wij alert zijn. Dit gebruik je als je moet presteren, zenuwachtig bent, moet vluchten voor een tijger (of een boze buurman) of op een trampoline rondspringt. De autopiloot van het lichaam beoordeelt elke onverwachte situatie automatisch en onbewust en geeft een signaal om je te verstoppen, te vechten of te vluchten. Een zenuwachtig gevoel in je buik, zweterige handen en koude rillingen zijn allen signalen behorend bij het sympathische zenuwstelsel.
• Het parasympathische zenuwstelsel doet juist het omgekeerde. Hier is sprake van low arousal. Je doet het langzamer aan, komt tot rust en verdiept je ergens in. 

Lees meer over deze 2 soorten arousal en het sensorische profiel van je kind in ons artikel over het effect van fidget toys.

Wanneer ik je aanraad om te wisselen tussen high arousal- en low arousal-activiteiten, dan is dat omdat ze het zenuwstelsel van kinderen helpen ontwikkelen, zodat zij kunnen schakelen tussen deze twee. Het resultaat hiervan is dat ze beter presteren (of kunnen ontsnappen aan een tijger, mocht er zo’n griezel op de loer liggen in groep 2 van de basisschool) en makkelijker weer kunnen ontspannen wanneer ze na het speelkwartier binnenkomen, zodat ze vol overgave driehoeken kunnen tekenen en niet alert hoeven te zijn.

Vinden jullie het heerlijk om ’s middags creatief te zijn, dan kan dat ook leuk zijn om samen of alleen te doen. Als tekenen toch een tikje té rustig wordt, probeer dan eens te spelen met speelzand of boetseerklei, waarbij je de tastzin benut. 

Het advies van Ann Helene: 

Als je kind het aankan om na school tijd door te brengen samen met een ander kind kan het fijn zijn om een speelafspraak te maken met een vriendje/vriendinnetje. Maar stimuleer ze om samen te bewegen, zoals ik al aangaf onder punt 1 over schermtijd.

Veel kinderen zijn de hele dag al zo sociaal geweest, dat ze er niet meer bij kunnen hebben. Als je samen speelt moet je ook onderhandelen, en het ene kind heeft het hier iets moelijker mee dan het andere, omdat het niet thuis is.  

Misschien merk je pas dat je kind zich heeft ingespannen wanneer de speelafspraak eenmaal is afgelopen. Je kleintje is volledig uitgeput. Dat komt doordat wij mensen altijd proberen om een zo goed mogelijke indruk te maken en daarom ons enorm inspannen wanneer we samen zijn met anderen. Onze kinderen hebben behoefte aan vertrouwde personen bij wie ze niet op hun hoede hoeven te zijn en net zoveel scheetjes kunnen laten als ze zin in hebben.

Oké, misschien niet helemaal op die manier, maar mijn punt is dat kinderen wellicht de hele dag moeite hebben gedaan om een goede indruk te maken en niet te worden buitengesloten en nu hebben ze behoefte om samen met jou te ontspannen. Houd dit in je achterhoofd, wanneer je speelafspraakjes regelt. 

Het advies van Ann Helene: 

Als je kind zelf de rust opzoekt op zijn of haar kamer met tekengerei of een magnetische bouwset is dat een gezonde manier om indrukken te verwerken. Maar het mag niet voelen als straf om afgezonderd te zijn van de rest van het gezin, al weet je zeker dat je kleintje rust nodig heeft. Als je je alleen voelt, voel je je ook niet kalm.  

Veel kinderen willen graag samen zijn met een volwassen zenuwstelsel (jij dus) dat hen kan helpen om zichzelf te reguleren. Mensen zijn kuddedieren die de zenuwstelsels van anderen nodig hebben om zichzelf te reguleren. Daarom is het een goed idee om bijvoorbeeld in de woonkamer of open keuken een kleine ruimte in te richten. Een ruimte in een ruimte, een hoekje, waar je je een beetje kunt afschermen maar toch samen bent met anderen, is hiervoor ideaal. 

Audioboeken zijn een fijne tool, omdat je je weliswaar verdiept met een extern zintuig, maar dit gebeurt in een veel lager tempo en met een lagere intensiteit dan bijvoorbeeld tv kijken.  
Het lezen van een strip- of ander boek behoort ook tot de mogelijkheden. Het is echter niet zeker dat je kind zich hierop kan concentreren omdat het al zoveel indrukken heeft opgedaan en moeite kan hebben om het verhaal te volgen. Dit verschilt natuurlijk van kind tot kind.

Het klinkt misschien raar dat je niet tot rust kunt komen wanneer je erg moe bent, maar wij mensen zijn de afgelopen duizend jaar ver verwijderd geraakt van een leven, waar we biologisch en neurologisch voor zijn bestemd. Balans is soms moeilijk te vinden en vergt tijd en geduld.