Waarom heeft mijn kind moeite met praten?

Tijdens verjaardagen moet de visite vast glimlachen wanneer je kind vertelt over zijn of haar lievelingseten en welke sport het het leukste vindt. 
In het kinderdagverblijf of op school merk je misschien dat je zoontje of dochtertje qua taal achterblijft bij zijn/haar kameraadjes.

Wellicht raakt je kleintje gefrustreerd als het moeite heeft om zich uit te drukken, omdat woorden en gedachten niet op elkaar aansluiten. In sommige gevallen leidt dit tot zoveel frustratie, dat je kind gaat slaan en schoppen of niet meer mee wil doen met spelletjes. Zou het tijd zijn om een logopedist in te schakelen? 

Je hebt vast veel vragen en op internet vind je een wirwar van tegenstrijdige adviezen. Lees daarom hier onze wetenschappelijk onderbouwde tips.  

Wij hebben een expert op het gebied van de taalontwikkeling van kinderen gesproken en advies ingewonnen over spraakproblemen en taalstimulatie. De inzichten die hierbij naar voren zijn gekomen waren ook nieuw voor ons. Wij hebben al eerder een artikel over dit onderwerp gepubliceerd, maar door de nieuwe kennis op dit vakgebied is ons vorige artikel achterhaald en daarom hebben wij het verwijderd. 

Wij maken ook van deze gelegenheid gebruik om een nieuw gezicht te presenteren in ons panel van deskundigen, namelijk de Nederlandse logopediste Irene van Slooten. Wij hebben met haar hulp een nieuw artikel geschreven over spraakproblemen, taalstimulatie, mondmotoriek, zuiver spreken, en stotteren.  

In dit artikel vind je ook suggesties voor spelletjes en speelgoed die je kunnen helpen om de tong van je kind uit de knoop te halen.

Lees over:  : 

• Welke 2 soorten spraakproblemen zijn er?
• Hoe helpt mondmotorische training en wanneer is er een ander soort training nodig?
• Wanneer moet je je zorgen maken en is het tijd om een logopedist in te schakelen?
• Wat doet een logopedist? 
• Wat is fonologisch bewustzijn en waarom is dit belangrijk? 
• Suggesties voor spelletjes en activiteiten die de mondmotoriek en het fonetisch bewustzijn ondersteunen
• Suggesties voor spelletjes en activiteiten die het fonologisch bewustzijn ondersteunen

Brabbelen, blazen, je tong uitsteken, proberen te fluiten, praten over van alles en nog wat en alle spieren in je mond gebruiken: dat is vast alles wat eraan te pas moet komen om duidelijk te leren spreken. Maar dat klopt niet per se. Er is niets mis met het gebruiken van de spieren in je mond, tong en keel of de honderden andere spieren in je lichaam.  

Maar het trainen van de spieren in de mondholte helpt niet altijd om de spraak- en verstaanbaarheidsproblemen van je kleintje op te lossen. 

Dat dacht men voorheen. Dat dachten wij ook, maar nu zijn we wijzer geworden.  

Er bestaan specifieke spraakstoornissen met diagnoses die training en therapie op maat vereisen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan afasie, een typisch verschijnsel bij mensen met hersenletsel.

In dit artikel houden we ons met 2 primaire vormen van spraakproblemen bezig, namelijk fonetische en fonologische problemen. Slechts één hiervan kan worden verholpen door de spieren in de mond te trainen. Dus de bewering dat puffen en blazen je kind zal helpen bij het leren praten is maar gedeeltelijk juist.  

Het is een simplificatie waarvan wij denken dat het tijd is om die te ontzenuwen.  

Hiermee geven we het woord aan Irene, onze deskundige.

Het is gebruikelijk om te denken dat het trainen van de mondmotoriek de oplossing is als kinderen uitspraakproblemen hebben. Maar dat is niet voor alle kinderen een geschikte stategie. Uitspraakproblemen kunnen worden opgedeeld in 2 hoofdcategorieën:

• fonetische spraakproblemen
• fonologische spraakproblemen

Fonetische spraakproblemen:

Fonetische spraakproblemen zijn problemen die worden veroorzaakt door motorische complicaties.

Fonetiek is de leer van de klanken en beschrijft het anatomische en fysiologische aspect van taal, de uitspraak van klanken (articulatie) enzovoorts. Kinderen met fonetische spraakproblemen kunnen onder meer lijden aan cerebrale parese, het syndroom van Down, neurofibromatose of andere aandoeningen die een verandering in de spiertonus veroorzaken. Spiertonus betekent het vermogen van je spieren om klaar te zijn voor gebruik en of je je spieren spant of ontspant.  

Afwijkingen in de spiertonus maken het moeilijk om de bewegingen uit te voeren die je ademhaling reguleren, je lippen vormen, je tong sturen en om kleine opeenvolgende bewegingen te maken die in klanken en uiteindelijk woorden veranderen.  

Fonologische spraakproblemen 

Fonologische spraakproblemen hebben te maken met het taalsysteem in de hersenen.

Fonologie gaat over hoe je klanken combineert tot taal. Een kind met fonologische problemen kan bijvoorbeeld bepaalde klanken weglaten, een geluid door iets anders vervangen of complexe klankcombinaties vereenvoudigen. De meeste kinderen doorlopen alle gebruikelijke fonologische processen voordat ze een woord op de juiste manier kunnen uitspreken.

Normaal kunnen kinderen alle klanken van hun taal uitspreken tegen de tijd dat zij 4 jaar oud zijn. Wanneer dat niet het geval is kun je spreken van fonologische spraakproblemen.  

De spieren in de mond trainen, zodat ze doen wat je wilt, maakt deel uit van de behandeling van fonetische spraakproblemen.

Hoewel het vaak leuk is voor je kind om mondmotorische spelletjes te doen, helpt dit niet echt bij het oplossen van fonologische spraakproblemen. Het gaat hierbij namelijk niet om spierkracht, maar eerder om taalbegrip, denkvermogen en het verband tussen ervaring en klank. 

Kinderen zijn verschillend. Diverse factoren zijn van invloed op de taalontwikkeling van jouw peuter. Er is geen reden om er vanuit te gaan dat je supergelukkig wordt als je kleintje nog vóór zijn of haar 2e verjaardag al “formule1autoracecircuit” kan zeggen.  

De meeste kinderen kunnen redelijk duidelijk praten wanneer ze 4 zijn en tot die tijd is de norm vrij ruim. Dat wil zeggen dat sommige kinderen weinig zeggen en anderen constant praten.

Sommigen brabbelen, terwijl anderen zich al in het AN verstaanbaar maken. Irene heeft nog een paar tips om te bepalen of het nodig is om de hulp van een logopedist in te roepen bij de taalontwikkeling van je zoontje of dochtertje: 

Zoek hulp wanneer je kind:  

• 1 jaar oud is en nog steeds geen gepureerd eten van een lepel kan eten.
• 2 jaar oud is en nog geen woord kan zeggen.
• 3 jaar oud is, maar nog geen woorden tot korte zinnetjes kan samenvoegen.
• 4 jaar oud is, maar jij nog steeds moet tolken omdat anderen je kind niet begrijpen.
• 5 jaar oud is, maar nog steeds moeite heeft met bepaalde klanken (met een aantal uitzonderingen, zoals de -sch- of -schr-klank). 

Stotteren: zoek hulp als: 

• Je kind al een tijdje stottert en daar duidelijk last van heeft.
• Je je zorgen maakt over de taalontwikkeling van je kind.
• Meerdere gezinsleden stotteren. 

Heesheid: Zoek hulp als je kind

• Meer dan 2 weken hees is. 

Een logopedist is een specialist die zich bezighoudt met de preventie, beoordeling en behandeling van communicatie- en slikstoornissen. Hieronder vallen moeilijkheden met spraak, taal, stem, gehoor en slikken.

Een logopedist werkt met cliënten van alle leeftijden, van kleine kinderen tot ouderen. Logopedie is in Nederland een HBO-opleiding.  

Een ervaren logopedist kan de spraak van je kind beoordelen en bepalen of zijn/haar uitspraakproblemen berusten op fonetische of fonologische problemen en vervolgens een geschikte behandeling inzetten. Door hulp in te roepen van een professional en een ondersteunende thuisomgeving te creëren, speel jij als ouder een belangrijke rol bij het leren spreken van je peuter. Je kunt de uitspraak, het zelfvertrouwen en het vermogen om te communiceren van je kleintje verbeteren waardoor hij of zij beter zal functioneren.  

Kinderen met fonetische uitspraakproblemen krijgen al vroeg een diagnose en begeleiding van een fysio- of ergotherapeut. Daarnaast zijn steeds meer logopedisten bekwaam in het behandelen van eet- drink- en slikproblemen bij kleine kinderen. Als jouw baby of peuter moeite heeft met drinken uit de borst of fles, niet van een lepel kan eten, niet uit een beker kan drinken of problemen heeft met kauwen, dan kan een logopedist je daarbij helpen.  

Als de spraak van je kleintje zich niet op natuurlijke wijze ontwikkelt, kan een logopedist je technieken voor het stimuleren van taal aanreiken. Het kan hierbij ook gaan om technieken waarbij je pre-linguïstische vaardigheden oefent zoals oogcontact, imitatie, aandacht en om de beurt iets zeggen (turn-taking).  

Als het gaat om fonologische uitspraakproblemen is het belangrijk om te werken aan fonologisch bewustzijn. Fonologisch bewustzijn betekent dat je je bewust bent van de kleinste klanken (fonemen) waaruit woorden bestaan. Dit houdt in dat je klanken herkent, nabootst en ermee werkt.

Je kunt het fonologisch bewustzijn trainen met kinderen vanaf ongeveer 5 jaar. Dat kan met allerlei spelletjes. 

Fonologisch bewustzijn omvat de volgende competenties: 

• Woorddecodering: verschillende klanken in woorden onderscheiden en van elkaar kunnen scheiden.
• Woordsegmentatie: woorden opdelen in kleinere eenheden (bijv. lettergrepen of klanken).
• Woordsamenstellingen: klanken of lettergrepen combineren tot hele woorden.
• Rijmbewustzijn: woorden die rijmen herkennen of bedenken.
• Beginklankbewustzijn: de eerste klank in een woord identificeren. 

Hieronder vind je een paar suggesties om het fonologisch bewustzijn van je kind te verbeteren. 

• Rijmspelletjes: lees boekjes of zing liedjes die rijmen. 
• Woordkoppelingen: verzamel een aantal foto’s of voorwerpen die rijmen (bijv. "boek" en "hoek", "hoed" en "voet") en vraag je kind om ze aan elkaar te koppelen.
• Beginklanken: gebruik foto’s van verschillende voorwerpen en vraag je kind om de eerste klank van elk woord te benoemen (bijv. "met welke klank begint het woord ‘bal’?"). 
• Woordsamenstellingen: breek een woord in kleinere stukjes en vraag je kind om ze tot een heel woord te combineren (bijv. "Wat krijg je als je 'pannen' combineert met 'koek'?"). 
• Speel "Pop-op-piraat". Dat vind je hier, en dit spel gebruikt Irene ook om medeklinkersamenstellingen te trainen.
• Vang letters: hier vind je een leuk setje letters van schuim, waar je kleuter in bad naar kan vissen. Praat over de klanken en bedenk woorden met de letters. Dit magnetische schoolbord is ook leuk om met letters en klanken te spelen.
• Woordspelletjes: speel woordspelletjes als galgje om het begrip van letters, klanken en woorden te verbeteren. 
• Liedjes en ritme: zing liedjes die klanken of lettergrepen herhalen of gebruik ritmische instrumenten om woorden en klanken te benadrukken. Hier vind je het speelgoedassortiment van Toyacademy dat hiervoor geschikt is. 

Als je kleintje fonetische problemen heeft, adviseert Irene je om 2 soorten spelletjes te spelen.  

1: Blo-pens of blaasstiften zijn een creatief spel, waarbij je zoon of dochter een stift vasthoudt en in het ene uiteinde blaast. Hierdoor wordt er een kleur op papier gespoten en ontstaat er een mooie tekening. Er zijn allerlei sets met verschillende thema’s. Oefenen met blazen vergroot de controle die je zoon of dochter heeft over zijn of haar mond, tong en lippen. Vind hier blaasstiften of Blo-pens.

 
2: Een trompet voor de allerkleinsten die nog niet hebben leren blazen. 

Hier zijn nog een paar suggesties voor mondmotorische activiteiten die je met kleine kinderen met fonetische problemen kunt doen:

• Bellen blazen: laat je kind met een rietje bellen blazen in een badje met water of zeepsop. Dit traint de mondspieren en zorgt dat je kleintje zijn of haar ademhaling onder controle krijgt. Gebruik verschillende maten rietjes.
• Ademhalingsoefeningen: voer samen eenvoudige ademhalingsoefeningen uit. Blaas bijvoorbeeld de kaarsjes op een verjaardagstaart uit of blaas veertjes of snippers papier over tafel. Je kunt ook blaas-lotto spelen. En blaas-locomotief.
• Eten en drinken: zet je kind grof eten voor, dat mondmotorische vaardigheid vereist. Bijvoorbeeld fruit en groente zoals appels, wortels of selderij waar het goed op moet kauwen.
• Zangspelletjes: zing liedjes waarbij je je mond veel moet bewegen, zoals liedjes met scheet- of kusgeluiden erin.
• Tanden poetsen: bedenk een liedje voor het tandenpoetsen, time het tandenpoetsen met een stopwatch, koop een elektrische tandenborstel of oefen om met je verkeerde hand te poetsen.

Door dit soort activiteiten aan het dagelijks leven van je kind toe te voegen verbeter je zijn/haar mondmotoriek en zorg je voor een gezonde ontwikkeling van zijn/haar taal- en spraakvaardigheid. Het is hierbij wel belangrijk dat je de activiteiten aanpast aan de leeftijd van je kind en van deze oefeningen een leuke, positieve ervaring maakt.