Montessori: Een nieuwe blik op een oude leermethode
Heb je wel eens van Montessori gehoord? Misschien ben je bekend met Montessorionderwijs en hoef je niet verder te lezen. Wij, de medewerkers van ToyAcademy, kennen de Montessori-methode voor spelen en leren nog niet zo lang. Ondanks het feit dat deze onderwijsmethode al meer dan 100 jaar oud is.
Als je niet weet wat of wie Montessori (onderwijs) is, dan vertellen we je er graag iets meer over. Onderaan deze blog bieden we je concrete voorbeelden voor het creëren van een leerzame omgeving voor je kind.
De Montessori-methode: een inspirerende dag in de kleuterklas
Kinderen worden geboren met een natuurlijk vermogen en een natuurlijke drang om zichzelf te ontwikkelen. Het is goed voor kinderen om hen bij allerlei alledaagse activiteiten te betrekken.
De meeste ouders hebben daar geen moeite mee. Het is voor veel mensen lastig om iets passief te leren (terwijl je stilzit). Dat vinden wij ook.
Een bezoek aan een kleuterklas van een basisschool die gebruik maakt van de Montessori-methode, leerde ons iets nieuws dat ons inspireerde. Want we houden van het idee dat kinderen al spelend slimmer worden. Hier leerden we dat zowel kleine als grote leeromgevingen ervoor kunnen zorgen dat kinderen helemaal zelfstandig iets kunnen leren, zonder dat volwassenen zich met hun spel bemoeien.
Wat houdt de Montessori-methode precies in?
De Montessori-methode is meer dan 100 jaar geleden door de Italiaanse arts Maria Montessori bedacht. Het bijzondere aan de Montessori-pedagogiek of Montessori-methode is dat vrij spelen en vrije fantasie andere rollen in het leerproces van een kind vervullen dan in onze moderne opvatting over het leven en leerproces van een kind.
Montessori is deels om die reden controversieel – ook 100 jaar geleden, toen de Italiaanse arts Maria Montessori haar principes of grondbeginselen lanceerde – omdat het fundamentele pedagogische principe van het leerproces van kinderen NIET vrije fantasie en spel is, maar vrijheid en autonomie binnen vaste kaders. In een omgeving die zo is ingericht dat kinderen zelf proberen om iets onder de knie te krijgen en dus zelfredzaam zijn.
Volgens de Montessori-methode leren kinderen makkelijker als ze in een omgeving zijn die zelfredzaamheid bevordert. Op de basisschool die we bezochten, had elk stuk speelgoed een speciale betekenis en doel, zoals de bouwblokken en de poppenhoek met Rubens poppen, die op een bepaalde manier was ingericht. Het speelgoed was zo gerangschikt dat je daar wat van kon leren.
Kinderen experimenteerden, speelden en overlegden vrij met elkaar en op basis van hun vaardigheden, maar over het algemeen was er geen sprake van volledig vrij spel m.b.t. materialen en het speelgoed. De materialen lagen op een bepaalde plek en hadden een bepaalde functie. De kinderen hadden het duidelijk naar hun zin in de mooie, inspirerende en sfeervolle lokalen.
De Montessori-methode: 5 principes
- Respect, zelfredzaamheid en meebeslissen
3 principes hebben we al genoemd. We moeten onze kinderen met respect en vriendelijkheid behandelen als we willen dat zij ook respect tonen en aardig zijn. Met dwang toon je geen respect.
We moeten kinderen helpen zodat ze zichzelf kunnen redden door hen relevante keuzes aan te bieden. Zo ervaren ze dat ze zelf over hun leven kunnen beslissen en wat ze willen leren in een omgeving die ze kunnen overzien. - Het autonome leren
Kinderen hebben een natuurlijke drang tot zelfontwikkeling. Ze leren van hun omgeving, van andere kinderen en van volwassenen. Daarom is het erg belangrijk hoe hun omgeving er uitziet en is ingericht en hoe hun meesters/juffen onderwijs geven en wat hun leerervaringen zijn. - Gevoelige leerperiodes
Alle kinderen hebben bijzondere periodes in hun kindertijd, waarin ze zeer ontvankelijk zijn om nieuwe dingen te leren. In deze periodes kunnen ze hun gedrag beter aanpassen en kunnen ze bepaalde vaardigheden makkelijker aanleren, zoals leren schrijven of het kunnen omgaan met winnen en verliezen.
Het is aan de ouders, maar ook aan de opvoeders en leerkrachten om het individuele kind op te merken en het passende leeruitdagingen aan te bieden. - De voorbereide omgeving
Als kinderen zich in een omgeving bevinden die kindvriendelijk is ingericht, zodat ze zelfredzaam zijn, dan leren ze het meest.
Een voorbereide omgeving die kinderen intellectueel uitdaagt en hen leert om logisch te denken zijn bijvoorbeeld bakken met lege kommetjes, lepels en een schaal met kralen en gedroogde erwten. Kinderen kunnen zo oefenen met het overhevelen van de inhoud van het ene kommetje naar het andere. Of de inhoud over meerdere schaaltjes verdelen.
Het gaat er dus om dat kinderen omgeven worden door voorwerpen en materialen die daar zodanig zijn neergezet dat ze een specifieke vaardigheid bij kinderen ontwikkelen. Voorwerpen zijn met een achterliggende gedachte op een bepaalde plek neergezet.
Het is de bedoeling dat elk kind zelf kiest welke voorwerpen en materialen het gaat gebruiken. Zo zorg je ervoor dat het leerproces autonoom is. - Auto-educatie - zelfstandig leren
Maria Montessori gebruikte het begrip auto-educatie. Dit kun je vertalen met “zelfstandig leren” en het betekent dat je kind zichzelf heel veel dingen kan aanleren en zo zelfredzaam wordt.
De opdracht van een meester/juf In het Montessori-onderwijs is niet om kinderen te onderwijzen, maar om het lokaal zo in te richten dat de kinderen zelfstandig iets kunnen uitzoeken en daarvan leren.
Kinderen die bezig zijn in een voorbereide omgeving en daar vrij kunnen kiezen, leren in feite zelfstandig op hun eigen niveau.
Hoe gebruiken we de Montessori-methode in de praktijk?
De Montessori-methode is gebaseerd op pedagogische theorieën en het klinkt allemaal heel goed doordacht. Maar... hoe pas je deze principes in de praktijk toe; in een kinderdagverblijf, op school of thuis?
- We moeten de ruimte en de omgeving met aandacht inrichten (principe 4)
- Zodat je kind zelfstandig iets leert, waarbij het zelf kan kiezen (principe 1 en 2), en als hij er klaar voor is (principe 3) en op basis van zijn/haar competenties (principe 5).
- Een kind moet zich in zijn omgeving zelf kunnen redden en zelfstandig opdrachten kunnen uitvoeren. Zonder dat wij, volwassenen, erbij gaan zitten en hen sturen met pedagogische opdrachten of hen afremmen met regels. Dat vereist omdenken en op een andere manier aandacht geven.
Bij Montessori gaat het er niet om of het lesmateriaal er mooi uitziet, ecologisch of cool is.
Nee, de focus ligt op de ruimte, de omgeving. Deze moet de capaciteiten van een kind stimuleren en aansluiten op het niveau van een kind. Dat betekent dat je je kind op een andere manier observeert - maar dat is ook erg leuk!
Montessori speelgoed - hebben jullie een concreet voorbeeld?
Jazeker, want het lijkt soms best abstract. Laten we als uitgangspunt een favoriet stuk speelgoed nemen:
De speelkeuken
Bij ons vind je speelkeukens in verschillende vormen, materialen en kleuren en met veel soorten accessoires zoals: ijscowagens, wafelijzers, tomatenketchup, koksmutsen, avocado’s, slagroomgebakjes en hamburgers.
ToyAcademy heeft een mooi assortiment en we krijgen voortdurend nieuwe artikelen want de ontwikkelingen op het gebied van speelgoedeten en speelkeukens staat niet stil en ontwikkelt zich net zo snel als nieuwe kooktechnieken en voeding in het dagelijkse leven.
Misschien zijn speelkeukens wel zo populair omdat kinderen het leuk vinden om de volwassen wereld na te bootsen. Maar door een Montessori-bril gezien, wordt het inrichten van de keuken een ander verhaal en dat is een mooie uitdaging!
Probeer hem zo in te richten dat jij bepaalt hoe je kind ermee gaat spelen. Dat doe je door rekening te houden met de ontwikkelingsfase van je kind. Waar ligt de focus van je kind op dit moment? Hoe richt je de speelkeuken passend in?
Voorbeelden van Montessori speelgoed in de speelkeuken
Ida van 5 vindt het leuk om allerlei dingen te tellen: Wij hebben accessoires voor de speelkeuken die je kunt gebruiken om te leren tellen en rekenen.
- Koop een mooie kassa met geld dat net echt lijkt.
- Zet doosjes of bakjes neer zodat je kunt zien en tellen hoeveel stukken fruit of groente er in elk bakje liggen.
- Maak samen reclamebordjes met een tekst zoals: “4 appels voor € 1,00.”
- Maak boodschappenlijstjes met aantallen.
- Maak kaartjes met het aantal theedoeken aan de haakjes, messen in de laatjes en koekjes in het blikje. Controleer samen of er genoeg bestek voor het aantal borden is.
- Je hebt alleen wat witte stickers nodig en het kost wat tijd, maar het is erg leerzaam voor je kind.
Noa van 3 vindt het leuk om voorwerpen aan te raken en te voelen, ergens in te stoppen en te sorteren:
- Dan is het van belang dat je dingen op de juiste plek neerlegt, met plaatjes of tekeningen erbij.
- Denk aan verschillende soorten oppervlakken die de tastzin stimuleren (bv. bobbelige, gladde, ronde, koude en/of geribbelde oppervlakken).
- Gaat het erom dat je kind alles netjes houdt of moet het orde in de chaos scheppen? Dat zijn nl. twee verschillende dingen.
- Misschien houdt Noa van orde en moet je hem met wat rommel confronteren zodat hij beseft dat rommel niet erg en ongevaarlijk is. Want hij kan alleen zelf orde scheppen en de omgeving is aangepast aan zijn niveau. Zelfs een kind dat erg netjes is, kan met rommel leren omgaan. Daar kun je een speelkeuken ook voor gebruiken.
Emma van 2 begint te praten over kleuren en noemt de namen op:
- Dan richt je de speelkeuken in met bv. oranje, groene en gele bakjes en kommetjes waar je speelgoedeten met dezelfde kleuren in legt.
- Zo kan je kind zelf uitzoeken hoe het zijn/haar spullen in de bakjes moet sorteren en traint hij kleurherkenning en woordenschat.
- Zoek verschillende soorten fruit met dezelfde kleur en dezelfde stukken fruit met verschillende kleuren.
Ben je ook geïnspireerd geraakt? Hier vind je nog meer speelgoed dat je voor de Montessori-methode kunt gebruiken.
Montessori - voor meer inspiratie
Gebruik thuis de materialen die jij zinvol vindt.
Maria Montessori hield zich bv. aan de strenge richtlijn dat de omgeving van een kind alleen met natuurlijke materialen mocht worden ingericht - maar het plastic van 40 jaar geleden is anders dan het plastic van nu.
Maar je bepaalt het natuurlijk zelf – wij zijn in ieder geval wel geïnspireerd geraakt toen we een Montessori-kleuterklas bezochten en de kinderen zagen spelen.
Veel succes met het inrichten van een leerzame speelomgeving voor je kind!
