Legt de paashaas paaseieren?

Verhalen die jarenlang van ouders op kinderen zijn doorgegeven, veranderen na verloop van tijd. Vaak is de oorsprong van het verhaal langzaam maar zeker verloren gegaan. Er is geen manier om te weten te komen wie de oude verhalen heeft bedacht. Het enige wat je weet is dat ze jaar na jaar worden herhaald en dat het op de een of andere manier goed, veilig en herkenbaar aanvoelt om vast te houden aan tradities. 

Het verhaal van de paashaas is een van die verhalen zonder auteur. Het reist al eeuwen de wereld rond, heeft wortels die teruggaan tot de steentijd, en zoals alle traditionele verhalen verandert het afhankelijk van waar, wanneer en door wie het wordt verteld.

Net als het verhaal van de Kerstman, de oorsprong van de mens en het verhaal van Halloween, heeft de Paashaas zijn plaats tussen feit en fictie. Dat geldt altijd voor de beste verhalen en zolang ze bijdragen aan onze sociale identiteit als mensen die behoren tot een bepaalde groep, zullen we ze blijven vertellen. Verhalen functioneren nu eenmaal als een manier om betekenis te creëren.

Het verhaal van de paashaas is een nogal grappig en extreem voorbeeld, want er is heel wat nodig om de betekenis te begrijpen van een wild en ontembaar dier dat chocolade-eieren legt.

Ben je nieuwsgierig? Vraagt je kind waar de paashaas vandaan komt? 

Lees dan verder om erachter te komen:

- Wat het verhaal is van de paashaas

- Waarom het een haas is

- En of er ook een paaskonijn bestaat

Je kunt ook vooruit springen naar het einde van de blog voor de korte uitleg.

In het grootste deel van Noord-Europa is de paashaas een schattige haas die chocolade-eieren of versierde kartonnen eieren, misschien met snoep erin, buiten verstopt. Er wordt gezegd dat dit 's nachts gebeurt. De volgende dag moeten de kinderen de eieren zoeken want de eierenjacht maakt deel uit van de paastradities. Vandaag de dag eindigt het verhaal van de paashaas hier.

Het klinkt een beetje gek wanneer je het zo op papier ziet. Probeer die traditie maar eens uit te leggen aan een Marsbewoner. Het slaat nergens op, als je niet met de paashaas bent opgegroeid.

Heel weinig mensen kennen tegenwoordig de feitelijke uitleg waarom het een haas is en waarom het eieren zijn.

Die krijg je hier.

Lang geleden waren er meerdere dominante religies in Noord-Europa. Enerzijds waren er de oude verhalen over de magie van de natuur en lokale goden en anderzijds het nieuwere christendom in de vorm van katholicisme en protestantisme.

De meeste van onze huidige, moderne legenden en verhalen zijn een prachtige en creatieve samensmelting van al deze vormen van religie.

Net zoals onze kennis een mengeling is van wat we in boeken lezen, wat we op school hebben geleerd, wat we zelf meemaken en wat onze ouders ons hebben verteld, is het verhaal van de paashaas ook een kruising van de meest vermakelijke soort. Het verhaal van de paashaas komt uit vele plaatsen en tijden.

In de tijd voor Christus was de haas een vruchtbaarheidssymbool. Er was ooit een Germaanse vruchtbaarheidsgodin die Eostre heette. Sommigen geloven dat het dier van Eostre een haas was. Eostre is de oorsprong van de Engelse naam voor Pasen (Easter). Er is waarschijnlijk ook een verband tussen de naam van het vrouwelijke (en dus vruchtbare) geslachtshormoon oestrogeen en Eostre. 

Het Germaans is trouwens de oude taal die in grote delen van Europa werd gesproken en waaruit het Duits, Engels en Nederlands zijn ontstaan, zoals een heleboel andere talen. Ze zijn allemaal een mix van elkaar.

De haas was ook een heilig dier in het oude Griekenland, waar de godin van de liefde, Aphrodite, de haas als huisdier hield.

En zelfs Julius Caesar wist rond 51 voor Christus dat de Britten geen hazen aten omdat ze die als heilig beschouwden. Er zijn ook heilige begrafenissen van hazen gevonden uit het Stenen Tijdperk, waar ze samen met mensen werden begraven.

De haas heeft een geschiedenis die duizenden jaren teruggaat als symbool van vruchtbaarheid en voortplanting. Je kunt daar hier meer over lezen.

Vruchtbaarheid en wedergeboorte, dat is precies waar Pasen als feestdag om draait. In de lente, wanneer alles ontspruit, ontkiemt en groeit, vieren we de vruchtbaarheid van de natuur.

De (moer)haas kan zwanger worden terwijl ze al zwanger is. Gek, maar het kan. 

Vroeger geloofde men dat de haas hermafrodiet was en zichzelf kon bevruchten. Hazen werden beschouwd als ongedierte dat de gewassen op het veld opat. Hun zachte vel werd ook gebruikt voor kleding. Toen de jager de haas ving en vervolgens vilde en slachtte, werden de dubbele zwangerschappen ontdekt en dacht die jager “Hm - dat is nogal een vruchtbaar dier, die haas”. 

Misschien is dit de manier waarop de haas hier in het noorden een symbool van vruchtbaarheid werd, dat in de loop der tijd met verschillende goden werd geassocieerd.

Dieren staan vaak symbool voor van alles en nog wat. Vleermuizen, ratten, katten, ezels, hanen - ze hebben allemaal verschillende menselijke eigenschappen als je erover nadenkt.

De haas is een nachtdier, wat eigenlijk best logisch is aangezien hij paaseieren verstopt in het holst van de nacht, wanneer de kinderen slapen.

Aan de andere kant zijn vrijwel alle zoogdieren die in het wild leven in de buurt van mensen nachtdieren, en is er geen van hen voor wie het vanzelfsprekend zou zijn om eieren rond te dragen. Dus misschien moeten we logica en biologische verklaringen maar achterwege laten als het gaat om de paashaas en paaseieren...

In de VS wordt het een “Easter Bunny” genoemd. Een bunny is een konijn, geen haas. Maar dat maakt niemand wat uit, want het verhaal is hetzelfde. Het paaskonijn is ook een schattig, springend dier met lange oren en een zachte vacht dat eieren verstopt. De haas werd een konijn toen hij in de jaren 1800 met Duitse immigranten meereisde naar de VS. Misschien zijn er daar gewoon meer konijnen?

In het Verenigd Koninkrijk heet het een Easter Hare, maar net als met Halloween heeft de Amerikaanse traditie van de Easter Bunny ondertussen zijn weg gevonden naar het Verenigd Koninkrijk, waar het op veel plaatsen nu een konijn en niet een haas is.

De haas is dus al sinds het stenen tijdperk een vruchtbaarheidssymbool.

Maar waarom de paashaas?

De feestdag van de godin Eostre (degene met de haas als huisdier, zoals hierboven beschreven) was de lente-equinox, wat nog steeds de dag is die bepaalt wanneer ons moderne Pasen valt. Dit is de dag waarop het zomerseizoen officieel begint - het heeft te maken met de positie van de zon ten opzichte van de aarde. Daar kan je hier meer over lezen. 

De naam van de feestdag Pasen in het Germaans is niet van christelijke oorsprong. De naam gaat terug op voorchristelijke overtuigingen. Volgens de christelijke traditie was het op een al bestaande feestdag, nl. Pasen, dat Jezus Jeruzalem binnenging en later verrees. Het feest bestond al. Het is een rommeltje, maar zo gaat dat met tradities. 

Samengevat, heet het de paashaas voor de volgende redenen: 

• De haas is een vruchtbaarheidssymbool omdat de moerhaas dubbel zwanger kan worden en veel baby’s kan krijgen.
• Pasen is een eeuwenoud feest dat de vruchtbaarheid en de wedergeboorte van de natuur in de lente viert. 

Maar nu missen we nog steeds het antwoord op het grote raadsel: waarom legt de paashaas in hemelsnaam paaseieren? 

Geen enkel dier legt immers chocolade-eieren of kartonnen eieren. Dit wijst er alvast op dat we niet te maken hebben met een biologische verklaring. Daar zal je kind het waarschijnlijk met je mee eens zijn. Toch blijft de werkelijke verklaring interessant.

Net als met de paashaas is er een historische reden waarom paaseieren iets te maken hebben met het Pasen-gedoe. 

Mensen versieren al duizenden jaren eieren in de lente. Dat doen we nog steeds en bij de ToyAcademy vind je een heleboel leuke creatieve hulpmiddelen om Pasen te vieren en paaseieren te versieren.

Er is bewijs gevonden dat mensen al duizenden jaren eieren eten en offeren als onderdeel van vruchtbaarheidsrituelen tijdens de lente-equinox.

Dieren leggen eieren in de lente, dus in deze periode moeten er eieren in overvloed zijn geweest. Dit was vooral heerlijk voor arme mensen, voor wie eieren een cruciaal onderdeel van het dieet waren omdat ze rijk zijn aan voedingsstoffen en vetten. In die tijd kon je eieren vinden in de natuur, dus eieren zoeken was iets wat je vaak deed als je honger had. Als je iets te vieren had, zoals de lente-equinox, waren eieren in overvloed een geweldige manier om dat te vieren.

In de jaren 1600 beschreef een monnik dat christenen zich met Pasen volpropten met paaseieren en eiergerechten.

Katholieken mochten geen eieren eten tijdens de vastentijd - de weken tussen carnaval en Pasen. Ze moeten dus een heleboel eieren verzameld hebben tegen de tijd dat Pasen eindelijk aanbrak. Protestanten (de andere soort christenen) vastten niet, maar sommigen geloven dat ze daarom gewoon een mythologische verklaring hebben verzonnen zodat zij ook paaseieren konden eten.

Zo was het best handig om vast te houden aan de legende van de paashaas. 

We zijn er bijna.

Het blijkt dat de paashaas die paaseieren verstopt of legt een traditie is uit Duitsland. We weten dat de paashaas rond de 17e eeuw paaseieren bracht waar Duitse kinderen naar op zoek gingen. Er wordt aangenomen dat dit een verwijzing was naar de vrouwen die het graf van Jezus bezochtten en het leeg aantroffen op paaszondag. Het ei werd door de vroege christenen beschouwd als symbool van het leven en de lege schaal als symbool van het lege graf van Jezus. 

Het zoeken en vinden van het (her)begin van het leven maakt deel uit van het paasverhaal en is dus verbonden met het paasei.

Van een ei kan namelijk gezegd worden dat het het begin van het leven is.

En chocolade-eieren zijn natuurlijk extra heerlijk. Versierde paaseieren zijn mooi en vieren met hun prachtige kleuren de herrijzenis van Jezus.

Al duizenden jaren geloven mensen dat de haas een heilig dier is omdat de vrouwelijke haas dubbel zwanger kan worden en ongelooflijk veel schattige haasjes krijgt.

Pasen wordt oorspronkelijk gevierd om het begin van de lente aan te kondigen: , dieren krijgen baby's, planten ontkiemen en groeien, de zon begint op te warmen na een lange, koude winter. Er is weer voedsel te vinden in de natuur - of zo was dat vroeger voor arme mensen. Alles leeft weer.

In de lente zijn eieren in overvloed aanwezig in de natuur, en ze zijn ook een christelijk symbool voor de verrijzenis van Jezus. Jezus leefde weer en zijn graf was leeg – op dezelfde manier dat het ei het begin is van het leven en de eierschaal vervolgens leeg is.

Mensen hebben altijd eieren gezocht in de lente om ze op te eten, en sinds het begin der tijden offeren we deze heerlijke eieren aan de goden, want de goden houden vast ook van eieren.

Meng al deze duizendjarige historische feiten en verzonnen verhalen uit verschillende continenten en je krijgt - tadaaaa - de reden waarom de paashaas paaseieren verstopt.